तद्धित प्रत्यय – संस्कृत व्याकरण में परिभाषा, प्रकार एवं उदाहरण

यदोः अपत्यम् = यदु + अण् (अ) = यादव (यदु की सन्तान) । 

रघु + अण् = राघवः । कश्यप + अण् = काश्यपः।

मनु + अण् = मानवः । वसुदेव + अण् = वासुदेवः। 

पाण्डु + अण् = पाण्डवः । पुत्र + अण् = पौत्रः ।

द्रोणस्य अपत्यम् = द्रोण + इञ् = द्रोणिः (द्रोण का पुत्र) । 

दशरथ + इञ् = दाशरथिः। वल्मीकि + इञ् = वाल्मीकिः। 

सुमित्रा + इञ् = सौमित्रिः। दक्ष + इञ् = दाक्षिः।

राधायाः + अपत्यम् = राधा + ठक् (एय्) = राधेयः (राधा का पुत्र — कर्ण) ।  

विनता + ठक् = वैनतेयः । कुन्ती + ठक् = कौन्तेयः ।

विमाता + ठक् = वैमात्रेयः । गङ्गा + ठक् = गाङ्गेयः ।

वेदं अधीते वेत्ति वा = वेद + ठक् = वैदिकः (वेद पढ़नेवाला या जाननेवाला)।  

पुराण + ठक् = पौराणिकः । इतिहास + ठक् = ऐतिहासिकः। 

साहित्य + ठक् साहित्यिकः। धर्म + ठक् = धार्मिकः । 

ज्ञानं अस्य अस्ति = ज्ञान + इनि (इन्) = ज्ञानिन् (ज्ञानी, ज्ञान वाला) । 

गुण + इनि = गुणिन् । धन + इनि = धनिन् । 

बल + इनि = बलिन् । दान + इनि = दानिन्। 

पिता अस्य अस्ति = पितृ + मतुप् (मत् ) = पितृमत् (पितृमान् — पिता वाला)। 

श्री + मतुप् = श्रीमत् । बुद्धि + मतुप् = बुद्धिमत्।

मासे भवः = मास + ठञ् (इक) = मासिकः (मास में होनेवाला),

पक्ष + ठञ् = पाक्षिकः, वर्ष + ठञ् = वार्षिकः

गुरोः भावः = गुरु + त्व = गुरुत्वम् = गुरु + तल् (ता) = गुरुता (गुरु का भाव ) 

लघु + त्व = लघुत्वम्, लघु + तल् = लघुता 

नर + त्व = नरत्वम्, नर + तल् = नरता 

मूर्ख + त्व = मूर्खत्वम्, मूर्ख + तल् = मूर्खता

बन्धु + त्व = बन्धुत्वम्, बन्धु + तल् = बन्धुता

लघु (छोटा) + तरप् = लघुतरः (अधिक छोटा)

अल्प + तरप् = अल्पतरः (अधिक कम)

गुरु + तरप् = गुरुतरः (अधिक श्रेष्ठ)

कृश + तरप् = कृशतरः (अधिक दुबला)

श्रेष्ठ + तरप् = श्रेष्ठतरः (अधिक श्रेष्ठ)

मृदु (कोमल) + तमप् = मृदुतमः ( सबसे कोमल)

अल्प + तमप् = अल्पतमः (सबसे कम)

उच्च + तमप् = उच्चतमः (सबसे बड़ा )

नीच + तमप् = नीचतमः (सबसे नीच)

दूर + तमप् = दूरतमः ( सबसे दूर)

इञ्, ठक्, तरप्, इन्

कौन्तेयः, वासुदेवः, कृशतरः, ऐतिहासिकः, नरता